Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego

Zarys historii Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego

Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego (do 2003 r. Instytut Geograficzny) jest jednym z dwóch instytutów wchodzących w skład Wydziału Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska, powołanego na Uniwersytecie Wrocławskim w 2006 r. Drugim instytutem funkcjonującym w ramach Wydziału jest Instytut Nauk Geologicznych. Uprzednio Instytut wchodził w skład Wydziału Nauk Przyrodniczych, złożonego z siedmiu instytutów i katedr, który rozdzielił się na trzy mniejsze wydziały w 2006 r.
Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego jest jednym z najstarszych na Uniwersytecie Wrocławskim. Powstał w 1945 r. i rozpoczął działalność dydaktyczną i naukową w listopadzie 1945 r. Początkowo funkcjonował jako jednostka międzywydziałowa, by w 1952 r. uzyskać status instytutu kierunkowego w ramach Wydziału Nauk Przyrodniczych.
W skład Instytutu wchodziły początkowo cztery katedry z Wydziału Nauk Przyrodniczych: Geografii Regionalnej (prof. dr J. Czyżewski, od 1961 r. prof. dr W. Walczak), Geografii Fizycznej (prof. dr M. Klimaszewski, od 1949 r. prof. dr A. Jahn), Planowania Przestrzennego (prof. dr K. Dziewoński) oraz Meteorologii i Klimatologii (prof. dr A. Kosiba). W skład tej ostatniej wchodziło Obserwatorium Meteorologiczne we Wrocławiu (od 1946), a od 1957 r. Meteorologiczne Obserwatorium Górskie na Szrenicy w Karkonoszach. Ponadto w skład Instytutu wchodziły dwie katedry Wydziału Humanistycznego: Katedra Antropogeografii (prof. dr J. Wąsowicz) i Katedra Geografii Historycznej (prof. dr B. Olszewicz). Bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych w pomieszczeniach Instytutu Geograficznego uruchomiono również Studium Planowania Przestrzennego (1948-1950) oraz Zakład Kartograficzny - tak zwany Instytut Kartograficzny im. E. Romera z "Książnicą Atlas" jako zakładem produkcyjnym, którego spadkobiercą jest Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych S.A. Katedra Kartografii powstała w 1953 r. (prof. dr J. Wąsowicz), a istniejąca wówczas Katedra Antropogeografii została przekształcona w Katedrę Geografii Ekonomicznej (prof. dr A. Wrzosek, od 1959 r. prof. dr S. Zajchowska, a od 1963 r. prof. dr S. Golachowski).
W ramach zmian organizacyjnych w Uniwersytecie Wrocławskim w 1969 r. dotychczasowe Katedry w Instytucie Geograficznym przemianowano na Zakłady, a ich liczba nieznacznie wzrosła. W miejsce Katedry Geografii Fizycznej powstały Zakład Geomorfologii (prof. dr A. Jahn, od 1994 r. dr J. Czerwiński, od 2002 r. dr hab. P. Migoń) oraz Zakład Geografii Fizycznej (prof. dr S. Szczepankiewicz, od 1992 r. prof. dr hab. A. Szponar, od 2007 r. dr hab. Z. Jary). Katedra Geografii Ekonomicznej uległa podziałowi na Zakład Geografii Społecznej i Politycznej (prof. dr S. Golachowski) i Zakład Geografii Ekonomicznej (doc. dr J. Januszewski), a w dalszej kolejności jednostki te połączono w jeden Zakład Geografii Społecznej i Ekonomicznej (prof. dr hab. A. Jagielski, od 1995 dr hab. B. Lubicz-Miszewska, a od 1996 r. prof. dr hab. J. Łoboda). Katedra Geografii Regionalnej została przemianowana na Zakład Geografii Regionalnej (prof. dr W. Walczak, od 1984 r. doc. dr H. Leonhard-Migaczowa), a następnie w Zakład Geografii Regionalnej i Turystyki (prof. dr J. Wyrzykowski, od 2008 r. dr Krzysztof Widawski), Katedra Kartografii w Zakład Kartografii (prof. dr W. Migacz, od 1980 r. prof. dr W. Pawlak, od 2003 r. dr hab. W. Żyszkowska), a Katedra Meteorologii i Klimatologii w Zakład o tej samej nazwie (prof. dr A. Kosiba, od 1971 r. doc. dr S. Baranowski, od 1986 r. prof. dr S. Bac, od 1992 r. dr hab. J.L. Pyka, a od 2005 r. dr hab. K. Migała). W 1989 r. powstał Zakład Zagospodarowania Przestrzennego (prof. dr J. Łoboda, od 1996 r. prof. dr hab. S. Ciok).

            W 2005 r. Instytut obchodził 60-lecie istnienia, podsumowane okolicznościową sesją naukową i specjalnie na tę okazję przygotowaną monografią „Kierunki badań geograficznych ośrodka wrocławskiego”, pod redakcją Jana Łobody i Piotra Migonia (wyd. Gajt, Wrocław, 208 s.).
            Według stanu na 31.12.2008 Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego dzieli się na siedem zakładów: Geografii Fizycznej, Geografii Regionalnej i Turystyki, Geografii Społeczno-Ekonomicznej, Geomorfologii, Kartografii, Meteorologii i Klimatologii oraz Zagospodarowania Przestrzennego. W ramach Instytutu funkcjonuje też Pracownia Dydaktyki Geografii. W strukturach zakładowych są osadzone dalsze pracownie, pełniące funkcję usługowe dla badań naukowych i dydaktyki (Pracownia Gruntoznawcza, Pracownia Technik Komputerowych, Pracownia Teledetekcji, Pracownia Demografii i Statystyki, Pracownia Geograficznych Systemów Informacji i Kartografii Komputerowej) lub wyspecjalizowane w badaniach naukowych w określonym profilu (Pracownia Metod Modelowania Przestrzennego Środowiska Geograficznego). W posiadaniu Instytutu jest także Karkonoska Stacja Meteorologiczna na Szrenicy oraz Stacja Polarna im. S. Baranowskiego na Spitsbergenie. Integralną częścią Instytutu jest bogato wyposażona biblioteka, z której są wydzielone w osobnym księgozbiorze zbiory biblioteki Zakładu Meteorologii i Klimatologii.

            Instytut posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora w zakresie nauk o Ziemi (od 2000 r.), potwierdzone po zmianie przynależności w strukturze organizacyjnej Uniwersytetu Wrocławskiego w 2006 r. Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska, którego Instytut jest częścią, posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego w zakresie nauk o Ziemi i występowania z wnioskami o nadanie tytułu profesora (od 2007 r.). Poprzednio uprawnienia takie miał Wydział Nauk Przyrodniczych.
Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego odgrywa ważną rolę w strategii rozwoju jednostki, zarówno na szczeblu wydziałowym, jak i ogólnouniwersyteckim. Jest instytutem kierunkowym, prowadzącym studia licencjackie, magisterskie, doktoranckie i podyplomowe. Pracownicy Instytutu prowadzą liczne zajęcia dydaktyczne na międzywydziałowym kierunku Ochrona Środowiska, a także na innych kierunkach nauczania w ramach Uniwersytetu Wrocławskiego. Oferta dydaktyczna Instytutu jest stale unowocześniana i doskonalona, podobnie jak modernizowana jest baza dydaktyczna. Prowadzone w Instytucie badania odpowiadają priorytetom formułowanym dla nauki światowej, polskiej i dla regionu dolnośląskiego. Wśród priorytetowych kierunków badawczych należy wymienić: zmiany klimatu i środowiska, szczególnie w odniesieniu do obszarów zurbanizowanych, górskich i polarnych, wpływ działalności człowieka na zmiany środowiska przyrodniczego, przekształcenia struktur funkcjonalno-przestrzennych i społeczno-ekonomicznych, problematykę rozwoju regionalnego, w szczególności obszarów pogranicza, oraz zastosowania nowoczesnych technik i technologii w badaniach środowiska geograficznego, w szczególności technik GIS. Wysoki poziom prowadzonych badań potwierdzają liczne publikacje, w tym o charakterze monograficznym i uzyskiwane przez pracowników Instytutu nagrody. W trakcie kategoryzacji jednostek naukowych za lata 2001-2004 Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego otrzymał wraz z całym ówczesnym Wydziałem Nauk Przyrodniczych najwyższą kategorię A.